knefle_cardamon
wylosuj kolejny
Newsletter
podaj email:

 
buttonarium.eu - Strona Polskich Kolekcjonerów Guzików
8068 guzików 1543 właścicieli 760 sygnatur 678 wytwórców 766 komentarzy
pl

Guziki Brygad Kawalerii Narodowej Wielkiego Księstwa Litewskiego, maj 2014 r.

Wśród guzików regimentowych okresu I Rzeczpospolitej trudno znaleźć ściśle określony dla danego rodzaju wojska szyk, wygląd czy design. W przeciwieństwie do znanych z tamtego okresu guzików francuskich, które jota w jotę były w całej armii identyczne o ściśle określonych parametrach, nasze to zbiór pt. ratuj się, kto jak może. Jedne ryte, drugie skrobane inne odlewane lub dłubane na czym się dało i co pod rękę komu wpadło. Jednak jak to najczęściej w przyrodzie bywa, zdarzają się pewne wyjątki. Właśnie dzięki swej regularności w wyglądzie i parametrach zwróciły one na siebie moją uwagę.

btrm1434.jpg

Guziki tego typu jak btrm1434, który zaprezentował kolega Denar, zaintrygowały mnie już kilka lat temu, bo pokazywały się co jakiś czas na forach, a dyskusje nad nimi kończyły się jedynie na różnych domysłach i hipotezach. Większość była zgodna co do tego, iż rysunek cyfr wskazywał na II połowę XVIII wieku. Do tego czasu udało mi się zgromadzić 73 wirtualne okazy. Z moich obserwacji wynika, że pokazują się one na forach i aukcjach w Polsce, na Litwie, Białorusi i z rzadka na Ukrainie. Dyskutowano nad nimi również na znanym rosyjskim forum Pugoviza. Jednak i tam nic konkretnego na ich temat nie ustalono (pytali o nie bodaj Białorusini). Postanowiłem zbierać informacje na ich temat. Za każdym razem, gdy natknąłem się na nie w Internecie kopiowałem fotki, a w nazwie umieszczałem miejsce pochodzenia. Z czasem przybywało ich, zaczęły się powtarzać niektóre numery, zaczął wyłaniać się ich zakres numeracji (17-32) i obszar występowania (wschodnia połowa Polski, Litwa, Białoruś, sporadycznie zachodnia część Ukrainy). Nie spotkałem ich w Rosji, Czechach, ani w zachodniej części naszego kraju. Wniosek z tego taki, iż wygląda to na I Rzeczpospolitą. Natomiast zakres numeracji przysporzył mi wiele więcej kłopotu. Próbowałem dopasować go do zakresów znanych mi z różnych źródeł i niewiele z tego wychodziło, aż natknąłem się na dyskusję nad takim guzikiem na tym forum: belklad.by - Интересный гузик

Kolega zubas pisze: Сходил в библиотеку, нашёл книжку про Войска ВКЛ, а в ней написано так (перевёл как мог – не пинайте сильно): Во время первого этапа были одеты в 1789 г. завербованные солдаты. Униформы кавалерии описаны 1789.05.26, а в дополнениях 28 мая немножко изменён цвет шапок полков передней стражи, а 11 июля приказано нумерировать пуговицы, чтобы жители могли отличить, которой части солдат. Пуговицы бригад должны были быть пронумерированы по знамёнам (в бригаде Гуссаров 1-16, Петигоров 17-32), а передней стражи – по номеру полка (Его Королевской Милости Барановского -1, Великой булавы Еленского – 2, Полевой Булавы Романовского – 3, Биелака – 4, Бишевского – 5) Чем глубже в лес, тем больше дров...

Tu kiedyś była próba dyskusji nad nimi na naszym forum: poszukiwanieskarbow.com - Guzik z 22 choć te w tym wątku występują w drugim wariancie w stosunku do takich jak btrm1434, o czym będzie mowa nieco poniżej).

Początkowo mylnie odczytałem słowo Петигоров 17-32. Sądziłem, że chodzi tu o piechotę. Jednak ta numeracja piechoty (17-32), ni jak nie pasowała mi to do opisów z naszej literatury, gdzie wyraźnie podają, iż litewskich regimentów w latach 1789-1794, było maksymalnie 9. Na jakiś czas się poddałem, jednak dalej temat nie dawał mi spokoju. Przy kolejnym podejściu i dokładnym tłumaczeniu, doszedłem do tego, że nie chodzi tu o piechotę, a o potoczną nazwę 2 litewskiej BKN (2LBKN), czyli Pietigorców.

Za: Wikipedia.pl - Petyhorcy

Petyhorcami nazywano pierwotnie jazdę typowo lekką, pochodzenia kaukaskiego. Tworzyli ją początkowo prawdopodobnie górale kaukascy osiadli na Litwie
(tzw. Piatigorcy od Pięciu Gór w państwie Czerkiesów), później także Tatarzy litewscy i miejscowa szlachta. Dykcyonarz geograficzny Echarta (1872) wywodził ich nazwę od wsi Piatyhorce na Wołyniu.

Za: Wikipedia.pl - Kawaleria_Narodowa

Brygady litewskie Kawalerii Narodowej:

Wikipedia.pl - 1 Brygada Kawalerii Narodowej Wielkiego Księstwa Litewskiego, potocznie: Husarska lub Kowieńska

Wikipedia.pl - 2 Brygada Kawalerii Narodowej Wielkiego Księstwa Litewskiego, potocznie: Petyhorska lub Pińska

Wikipedia.pl - 3 Brygada Kawalerii Narodowej Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Za: historycy.org - Brygady Kawalerii Narodowej, ile ich bylo i kto nimi dowodzil?

W wyniku reformy sejmu 4 letniego na Litwie utworzono 2 brygady: 1BKN Kowieńska (Husarska) 2BKN Pińska (Petryhorska) i obie brygady miały po 16 chorągwi. Sejm 4 letni nie przewidywał zmiany ilości chorągwi, a więc przy ich liczebności takiej jak w Koronie dało by właśnie 2421 ludzi w brygadzie. Ze względu na oszczędności zmniejszono liczebność chorągwi i litewskie BKN liczyły 1635 ludzi. A teraz skąd 3BKN na Litwie? Otóż hetman Kossakowski w lutym 1793 opracował nowy etat dla wojska litewskiego przewidujący miedzy innymi utworzenie 3BKN złożonej z 4. chorągwi zabranej z 1BKN i 6. chorągwi zabranej z 2BKN, tak że ilość chorągwi się nie zwiększyła ale powstało stanowisko brygadiera dla 21 letniego Józefa Kossakowskiego (przypadkowo nazywającego się podobnie jak hetman :)).

Podsumowując, na Litwie były zasadniczo dwie brygady (trzecia, powstała z dwóch pierwszych dopiero w 1793 r.). Obie miały po 16 szwadronów. W 1789 roku nakazano numerować guziki, dla pierwszej w przedziale 1-16, dla drugiej w przedziale 17-32. Wiemy też, że LBKN w odróżnieniu od brygad koronnych posiadały guziki koloru żółtego/złotego. Jeśli chodzi o (umownie to nazwijmy serią, czyli mające wspólne cechy) guziki z zakresu 17-32, wyróżniają się z nich dwa warianty. Jeden jest płaski, a drugi lekko wypukły. Na większości tych płaskich zachowały się resztki złocenia, na tych wypukłych nie ma go w ani jednym przypadku. Płaskie, złocone posiadają średnicę 17mm. Natomiast te lekko wypukłe mają średnicę 18mm. Pytanie, z czego wynikają te różnice ? Nie wiem. Może oficerskie i żołnierskie?

Wariant nr 1:


andrzejbr_mozaika1.jpg

Mosiądz,18mm, lekko wypukłe, ucho typu płaskownik, numeracja w przedziale 17-32, wariant częściej spotykany.

 

Wariant nr 2:


andrzejbr_mozaika2.jpg

Mosiądz złocony, płaskie, 17mm, ucho typu drut, numeracja w przedziale 17-32, rzadziej spotykane od wariantu pierwszego.

Tym samym mam nadzieję, iż kolejna z wielu guzikowych zagadek została rozwiązana. Dla zainteresowanych podam jeszcze kilka linków do tematyki powyższych guzików:

guzik z numerem 17

guzik z numerem 19

guzik z numerem 21

guzik z numerem 27

guzik z numerem 32

guzik 19 - płaski, pozłacany

tu jeszcze jeden

guzik z numerem 22 pozłacany

guzik z numerem 26 - płaski, pozłacany

guzik z numerem 23 - wypukły i z numerem 31, płaski, pozłacany

guzik z numerem 31 - pozłacany

Na koniec moich spostrzeżeń, aby nie było tak za słodko, wyłania się kolejna zagadka związana z guzikami litewskich brygad kawalerii narodowej. Ciekawe i zarazem nurtujące jest to, że w swoich wirtualnych zbiorach posiadam niemal komplet guzików z serii 17-32 pasującej do 2LBKN. Natomiast nie jestem w stanie stworzyć takiej serii pasującej do 1LBKN. Niby można tłumaczyć by to tym, że 2LBKN walczyła na głębokich terenach RP (m.in. Wola, Powązki, Maciejowice), a 1LBKN nie. Jednak większość fotek guzików z serii 17-32 posiadam ze wschodnich aukcji internetowych i forów poszukiwawczych (Litwa, Białoruś, Ukraina, są też z Polski) i nie ma nigdzie tam takich, z których można byłoby stworzyć kolekcję dla 1LBKN – dlaczego ? To pytanie zapewne pozostanie jeszcze długo bez odpowiedzi, ponieważ przez ostatnie pięć lat trafiłem w Internecie zaledwie na dwa egzemplarze, które można by ewentualnie podejrzewać o przynależność do 1LBKN. Jeśli przez kolejne lata utrzymywać się będzie takie tempo to …. Czekamy na fotki egzemplarzy z przedziału 1-16.

Mam nadzieję, że moje spostrzeżenia na temat tej grupy ciekawych i nigdzie nie opisanych guzików przydadzą się również innym kolekcjonerom i poszukiwaczom. Jednocześnie życzę wszystkim wielu ciekawych egzemplarzy zarówno w zbiorach, jak i na każdym wypadzie z odkurzaczem w ręku.

z pozdrowieniami,

AndrzejBr
w maju 2014 roku